İsrail basınına göre Brezilya ve Sırbistan seçimleri dış politikada iki hezimet

İsrail medyası, hafta sonunda Brezilya ve Sırbistan'da gerçekleştirilen seçimlerde Tel Aviv'in yakın müttefikleri arasında görülen iki siyasetçinin kaybetmesinin, ülkeyi dış politikada iki önemli hezimetle yüz yüze bıraktığını aktardı. Yedioth Ahronoth'un haberinde, Brezilya'da sandıktan çıkan sonucun iki ülke arasındaki diplomatik anlaşmazlığı sona erdirme ve "büyükelçiliği Kudüs'e taşıma" hedeflerini boşa çıkardığı belirtildi.

Sırbistan'da yaşanan siyasi sarsıntı da önemli silah sevkiyatlarıyla insansız hava aracı ortaklığının geleceğini belirsizleştirirken, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun dış ilişkilerde şahsi ittifaklara dayanmasının yarattığı tehlikeleri ortaya koydu. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu olan Senatör Flavio Bolsonaro karşısında galip gelerek bir dönem daha görevde kalmayı güvenceye aldı.

Sırbistan'ın eski Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise yaklaşık iki yıldan bu yana devam eden hükümet karşıtı gösterilerden çıkan, öğrencilerin liderliğini yaptığı hareket karşısında parlamento seçimlerini kaybettiğini kabul etti. Gazetenin değerlendirmesinde, Brezilya'da ortaya çıkan tablo diplomatik bağları onarmak için değerlendirilemeyen bir fırsat olarak nitelendiriliyor.

Sırbistan'daki değişim ise silah temini, savunma teknolojileri ve askeri işbirliği üzerine kurulu stratejik ortaklığın önüne büyük bir belirsizlik çıkarıyor. Bolsonaro kaybedince Kudüs'e taşınma planı da boşa çıktı İsrail-Brezilya ilişkileri zaten tarihinin en düşük seviyelerinden birini yaşıyor. İsrail, Gazze'ye düzenlenen saldırıları Holokost'la, İsrail askerlerinin davranışlarını da Nazilerin davranışlarıyla kıyaslayan sözlerinden dolayı Devlet Başkanı Silva'yı "istenmeyen kişi" (persona non grata) olarak ilan etmişti.

Bu anlaşmazlığın sonucu olarak iki ülkenin de şu anda karşı tarafın başkentinde görevli büyükelçisi yok. Flavio Bolsonaro, iki ülke arasındaki böylesine gergin bir atmosferde katıldığı seçimlerde Lula yönetiminin izlediği politikaları değiştirmeyi, askeri ve diplomatik ortaklığı geliştirmeyi ve Brezilya Büyükelçiliği'ni Tel Aviv'den Kudüs'e nakletmeyi vadetmişti.

Diplomatik temsil seviyesini yeniden kurma isteğini de dile getiren Bolsonaro, görevindeki ilk günde İsrail'in yeni büyükelçisinin güven mektubunu kabul edeceği sözünü vermişti. Brezilya'da iktidarın değişmesi olasılığına açık destek veren İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ilk tur sonrasında Bolsonaro'yu tebrik etmiş ve ikinci turda kendisine başarılar dilemişti.

Ancak Netanyahu'nun kamuoyu önünde Bolsonaro'nun arkasında durması, zaten mesafeli ilişkiler yürüttüğü Lula ile arasındaki ayrılığı daha da büyüttü. Netanyahu'nun seçim başarısını kutlamak üzere Lula'ya bir tebrik telefonu açacağı da öngörülmüyor. ???????

Haberde, Flavio Bolsonaro'nun seçimleri kaybetmesinin, verilen bu sözlerin tamamının bir kenara bırakılması anlamını taşıdığı ifade ediliyor. Bu yenilgiyle büyükelçilerin başkentlere geri dönmesi, savunmada daha sıkı ortaklık kurulması ve büyükelçiliğin Kudüs'e nakledilmesi olasılığı tümüyle ortadan kalkarken, İsrail de Netanyahu ile açıkça hasmane ilişkileri bulunan Lula yönetimiyle yeni bir döneme girmek durumunda kalıyor.

Sırbistan-İsrail bağları askeri ortaklık niteliği kazanmıştı Gazete, Tel Aviv-Belgrad ilişkilerinin zaten stratejik bir askeri ortaklığa evrilmiş olması nedeniyle Sırbistan'daki seçimlerin İsrail'e çok daha ağır bedeller getirebileceğini belirtiyor. Sırbistan, Aleksandar Vucic'in yönetimi döneminde, İsrail'in Gazze Şeridi'nde soykırıma varan saldırılarını yürüttüğü süreçte başlıca tedarikçilerinden biri oldu.

Çok sayıda ülkenin savaş suçları gerekçesiyle İsrail'e silah satışını kısıtladığı ya da ambargo getirdiği dönemde Sırp yönetimi, askeri malzeme ve mühimmat gönderimini kesintisiz devam ettirdi. Üstelik Gazze'ye saldırılar süresince sevkiyatın rekor düzeyde yükselmesiyle kapsamlı bir hava köprüsü kuruldu. Böylelikle İsrail ordusu, Gazze'ye saldırırken harcadığı bomba, füze ve top mermilerinin stoklarını yeniledi.

İki ülkeyi birbirine bağlayan bu askeri lojistik hat, Eylül 2026 itibarıyla ortak üretim aşamasına geçti. Sırbistan'da, İsrailli savunma firması Elbit Systems ile işbirliği içinde İsrail kökenli insansız hava araçlarının montajını gerçekleştiren bir fabrika hizmete açıldı. Askeri ortaklığın sürüp sürmeyeceği net değil Buna karşılık Vucic'in sandıktan mağlup çıkması, Sırbistan'ın yeni liderlerinin söz konusu askeri ortaklığı devam ettirip ettirmeyeceğine ilişkin önemli soru işaretlerini beraberinde getirdi.

Sırbistan'da yönetimin değişmesinin bir başka yönü de Avrupa Birliği'ne yaklaşma olasılığı olarak öne çıkıyor. Avrupa Birliği'nin etkisi Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in, öğrencilerin öncülüğündeki hareketin seçim başarısından memnuniyet duyduğunu belirtmesi ve birliğin Sırbistan'ın üyelik sürecine destek vermeye hazır olduğunu duyurması, bu yönelimin ilk sinyali olarak görüldü.

Haberdeki değerlendirmeye göre, Belgrad'ın Avrupa kurumlarıyla bütünleşme çabası, yeni iktidarı İsrail-Filistin konusunda Avrupa Birliği'nin resmi tutumuna uyma baskısı altında bırakabilir ve Tel Aviv'le sürdürdüğü askeri ortaklığı durdurmasına neden olabilir. Netanyahu'nun dış ilişkilerdeki zayıf noktası Gazete, iki ülkede ortaya çıkan seçim tablosunun Netanyahu'nun İsrail'in uluslararası bağlarının büyük bölümünü kurarken izlediği yöntemin zayıflığını açığa çıkardığını belirtiyor.

Söz konusu problem, yalnızca Brezilya ve Sırbistan'ı kapsamıyor. Stratejik menfaatlerin değişmemesine rağmen iktidar değişikliklerinin politikalar üzerinde doğrudan etkili olabildiği ABD ve Avrupa ülkeleriyle İsrail'in ilişkilerinde de aynı türden riskler görülüyor.